Chana Wilt : यंदा महाराष्ट्रात झालेल्या भरपूर पावसामुळे जमीनात बरीच ओल आहे, आणि यामुळे हरभरा पिकामध्ये मर मुळकूज आणि खोळकूज या बुरशीजन्य रोगांचा प्रादुर्भाव होण्याची शक्यता वाढली आहे. या रोगामुळे हरभरा पिकाचे मोठे नुकसान होऊ शकते. मर रोग हा बुरशीमुळे होणारा एक गंभीर रोग आहे, ज्यामुळे पिकाची वाढ थांबते आणि उत्पादनात 10 ते 100 टक्क्यांपर्यंत घट होऊ शकते. त्यामुळे, या रोगाचा प्रादुर्भाव ओळखून वेळेवर उपाययोजना करणे आवश्यक आहे.
मर रोग म्हणजे काय? | Chana Wilt
मर रोग हा बुरशीजन्य रोग आहे, जो मुख्यत: हरभरा पिकाच्या मुळांमध्ये आणि खोडामध्ये होतो. या रोगामुळे रोपांची संख्या कमी होऊन, अपेक्षित उत्पादन मिळवण्यात अडचणी येतात. मर रोगामुळे पिके वयाच्या प्रौढ अवस्थेत असतानाही मृत होऊ शकतात, आणि बऱ्याच वेळा संपूर्ण पीक गळून पडते.
मर रोगाची लक्षणे
मर रोगाचा प्रादुर्भाव मुख्यत: रोगग्रस्त बियाण्याद्वारे आणि जमिनीतून होतो. जर पेरणीपूर्वी बियाणे प्रक्रियेतून न गेले, तर या रोगाचा प्रसार होण्याची शक्यता वाढते. मर रोगाच्या काही प्रमुख लक्षणे खालीलप्रमाणे आहेत:
1. पाने पिवळी पडतात : रोगाची प्राथमिक लक्षणे पिकाच्या पानांमध्ये दिसतात. पिवळी पडलेली पाने कोमसतात आणि झाड वाळायला लागतात.
2. शेंडा मल होतो : झाड हिरव असतानाच शेंडा मल होऊन झाड वाळते. हा एक अत्यंत महत्त्वाचा लक्षण आहे, जो मर रोगाचे संकेत देतो.
3. वयाच्या बदल्यानंतर झाड कोलमडून पडते : रोपावस्थेतील पिकांमध्ये तीन आठवड्यांच्या आत रोगाची लक्षणे दिसून येतात. यानंतर, तीन ते पाच आठवड्यांतच, संपूर्ण झाड जमिनीवर गडगडून पडते.
4. झाडाचे खोड आणि उती खराब होतात : झाड उपटल्यानंतर, खोडाच्या वरच्या आणि खालच्या भागात बारीकपणा दिसतो, पण खोड कुजलेलं नसतं. चिरल्यास, उतीमध्ये काळपट तांबूस रंग दिसतो.
5. प्रौढ अवस्थेतील झाडांची अवस्था : प्रौढ अवस्थेतील पिकांमध्ये, शेंड्याकडून मलून होऊन पाने पिवळी पडतात. काही पाने हिरवीच राहतात, पण दोन ते तीन दिवसांनी हळूहळू सर्व पाने पिवळी पडतात.
मर रोगाचा प्रसार कसा होतो?
मर रोगाचा प्रसार मुख्यत: रोगग्रस्त बियाण्याद्वारे आणि जमिनीतून होतो. बुरशी जमिनीत सक्रिय असते आणि पेरणीपूर्वी बीज प्रक्रिया केली नसेल, तर या रोगाचा प्रादुर्भाव होऊ शकतो. बीज प्रक्रिया न केल्यास, बुरशी जमिनीतून बियाण्याद्वारे झाडांमध्ये प्रवेश करते आणि त्याचा प्रसार होतो.
मर रोगावर नियंत्रणाचे उपाय | Chana Wilt
1. बीज प्रक्रिया : पेरणीपूर्वी बीज प्रक्रिया करणं अत्यंत महत्त्वाचं आहे. टेबुकोनाझोल किंवा ट्रायकोडर्मा यासारख्या बुरशीनाशकांचा वापर करून, रोगाचा प्रादुर्भाव रोखता येतो. बीज प्रक्रिया केल्याने जमिनीतून येणारी बुरशी रोखली जाते.
2. फेरपालट : एकाच शेतात सतत हरभऱ्याचे पीक घेणं टाळा. पिकाची फेरपालट करणं आवश्यक आहे. यामुळे रोगांचा प्रसार कमी होईल, कारण एकाच पीकाने मुळातले रोग बॅक्टीरिया आणि बुरशींच्या वाढीस प्रोत्साहन दिले जाते.
3. रोगप्रतिकारक वाणांचा वापर : रोगप्रतिकारक वाण निवडल्याने मर रोगाच्या प्रादुर्भावाला कमी करता येऊ शकते. काही वाणे बुरशी आणि रोगांना अधिक प्रतिकार करणारी असतात.
4. गाळलेल्या शेतांत पीक घेणं टाळा : मागील वर्षी रोग आलेल्या आणि पाणी साचणाऱ्या शेतांत हरभऱ्याचे पीक घेणं टाळा. अशा शेतात पिकांच्या वाढीसाठी आदर्श परिस्थिती निर्माण होत नाही आणि रोगाचा प्रादुर्भाव होतो.
5. जलनिकासी व्यवस्थापन : पिकांच्या शेतात पाणी साचू न देण्यासाठी जलनिकासी चांगली असावी लागते. पाणी साचलेली जमीन बुरशींच्या वाढीस प्रोत्साहन देते.
निष्कर्ष
हरभरा पिकातील मर रोग हा एक गंभीर समस्या आहे, जो योग्य काळजी घेतल्यास नियंत्रित केला जाऊ शकतो. पेरणीपूर्वी बीज प्रक्रिया, पिकांची फेरपालट, आणि रोगप्रतिकारक वाणांचा वापर केल्यास मर रोगाचा प्रादुर्भाव कमी होऊ शकतो. यामुळे शेतकऱ्यांना उच्च उत्पादन मिळवता येईल आणि आर्थिक नुकसान टाळता येईल.
तुम्हाला ही माहिती कशी वाटली, ते आम्हाला कळवा. तसेच ऍग्रोवन लाईक, शेअर आणि सबस्क्राईब करायला विसरू नका!
आपला बळीराजा : WhatsApp Group वर सामील होऊ शकतात.
