Tomato Waste Utilization : भारत हा टोमॅटोचा (Tomato Waste Utilization) जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वात मोठा उत्पादक देश आहे. परंतु, उत्पादनाचे प्रमाण खूप मोठे असताना, टोमॅटोच्या अतिरिक्त उत्पादनामुळे त्यातील मोठा भाग वाया जातो आणि कचऱ्याचा एक मोठा प्रश्न निर्माण होतो.
किंमत साखळीत अस्थिरता आणि हवामानातील बदल हे आणखी एक मोठे आव्हान आहे. वर्षभरात, सुमारे 30-35% टोमॅटो उत्पादन मूल्य साखळीत नष्ट होते. टोमॅटोची किमत साधारणपणे डिसेंबर ते मार्च दरम्यान कमी होते, कारण तेव्हा उत्पादन जास्त असते. परंतु, जुलै ते नोव्हेंबर दरम्यान उत्पादन कमी झाल्याने, किमती झपाट्याने वाढतात. ह्या अस्थिरतेमुळे शेतकऱ्यांना मोठे नुकसान होऊ शकते.
याच समस्येच्या निराकरणासाठी भारत सरकारने 30 जून 2023 रोजी “टोमॅटो ग्रँड चॅलेंज” (TGC) लाँच केले होते. या चॅलेंजचा उद्देश टोमॅटो उत्पादनाशी संबंधित विविध समस्यांना तोंड देणे आणि टोमॅटोच्या कचऱ्याचा उपयोग करून उपपदार्थ निर्मितीच्या नव्या मार्गांचा शोध घेणे आहे. चॅलेंजमध्ये नवोदित उद्योजकांना कचऱ्याचा उपयोग करून कीटकनाशके, कोटिंग मटेरियल, वाइन, आणि इतर प्रक्रिया केलेल्या उत्पादनांची निर्मिती करण्याचे आवाहन केले गेले.
टोमॅटोच्या कचऱ्यापासून विविध उपपदार्थ तयार करण्याच्या कल्पना लवकरच वास्तवात उतरल्या आहेत. या उपपदार्थांमध्ये जैविक कीटकनाशक, वाइन, कोल्ड स्टोरेज तंत्रज्ञानातील सुधारणा, पॅकेजिंग तंत्रातील नवाचार आणि शेल्फ लाइफ वाढवण्यासाठी सुधारित उपायांचा समावेश आहे. या उपायांच्या माध्यमातून, टोमॅटो उत्पादनामध्ये होणाऱ्या नुकसानीला एक समाधान मिळू शकते.
विशेष म्हणजे टोमॅटोपासून तयार होणारी वाइन एक अत्यंत नाविन्यपूर्ण कल्पना आहे. वाइनच्या निर्मितीमुळे, टोमॅटो कचरा फेकला न जाता एक मूल्यवर्धन होईल. यामुळे कचरा कमी होईल आणि शेतकऱ्यांना अधिक फायदा होईल.
28 प्रकल्पांना निधी – शेतकऱ्यांसाठी नवा मार्ग
टोमॅटो ग्रँड चॅलेंज (TGC) मध्ये 1,376 सबमिशन्स प्राप्त झाली होती, त्यातल्या 28 नवोदित उद्योजकांची निवड केली गेली आहे. त्यांना त्यांच्या प्रकल्पांसाठी ₹2 ते ₹5 लाखांपर्यंत निधी दिला जाणार आहे. या निधीचा वापर, टोमॅटोच्या कचऱ्यापासून तयार होणाऱ्या विविध उपपदार्थांच्या निर्मितीसाठी होईल. यामुळे, शेतकऱ्यांना त्यांच्या उत्पादनांच्या मूल्याची अधिकतम किंमत मिळवता येईल आणि किमतीत असलेली अस्थिरता कमी होईल.
टोमॅटो वेस्टेज आणि त्याचे पर्यावरणीय फायदे
टोमॅटो कचऱ्याच्या वापराने पर्यावरणावर देखील सकारात्मक प्रभाव पडू शकतो. पारंपारिक पद्धतीने या कचऱ्याचा नाश केला जातो, ज्यामुळे मातीची गुणवत्ता आणि पाणी दूषित होऊ शकते. पण, टोमॅटो कचऱ्याचा उपयोग करून जैविक कीटकनाशक तयार केल्यास, पर्यावरणावर कमी दबाव येईल आणि प्रदूषण कमी होईल.
याशिवाय, टोमॅटो कचऱ्याच्या प्रक्रिया करून तयार केलेले उत्पादन, शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नाला स्थिरता देण्यास मदत करेल. यामुळे, जुलै ते नोव्हेंबर या कालावधीत शेतकऱ्यांना जे नुकसान होऊ शकते, त्यावर एक उपाय मिळेल.
उद्योजकतेला चालना
टोमॅटो ग्रँड चॅलेंजने नवोदित उद्योजकांना प्रोत्साहित केले आहे. या चॅलेंजद्वारे नव्या आणि नाविन्यपूर्ण तंत्रज्ञानाची निर्मिती होईल, ज्यामुळे भारतातील टोमॅटो उत्पादनाशी संबंधित समस्यांचे दीर्घकालीन निराकरण होईल. टोमॅटोच्या कचऱ्याच्या नव्या उपयोगामुळे, शेतकऱ्यांना एक नवा आणि सुरक्षित मार्ग मिळणार आहे, ज्यामुळे त्यांची आर्थिक स्थिती सुधारू शकेल.
निष्कर्ष
भारताच्या टोमॅटो उद्योगासाठी सरकारचे 28 प्रकल्पांना निधी देणे हे एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे. टोमॅटोच्या कचऱ्याचा वापर करून तयार होणाऱ्या विविध उपपदार्थांमुळे, शेतकऱ्यांना मूल्यवर्धनाच्या नवीन संधी मिळतील आणि उत्पादनाच्या अस्थिरतेवर नियंत्रण मिळवता येईल. याशिवाय, पर्यावरणाची रक्षणाची देखील काळजी घेतली जाईल. जर या प्रकल्पांची अंमलबजावणी यशस्वी झाली, तर भविष्यात अन्य कृषी क्षेत्रातील समस्यांसाठीही हे मॉडेल उपयोगी पडेल.
शेतकऱ्यांच्या हितासाठी एक महत्त्वपूर्ण पाऊल!
आपला बळीराजा : WhatsApp Group वर सामील होऊ शकतात.
