Wheat Irrigation : गहू (Triticum aestivum) हे भारतातील एक महत्त्वाचं अन्नधान्य पीक आहे. विशेषत: रब्बी हंगामात गहू पिकाच्या लागवडीला महत्त्व दिलं जातं. इतर रब्बी पिकांच्या तुलनेत गहू पिकाला जास्त पाणी लागते. गव्हाच्या चांगल्या उत्पादनासाठी पेरणीपासून दाणे भरण्यापर्यंत योग्य पाणी व्यवस्थापन अत्यंत महत्त्वाचं आहे. गव्हाच्या वाढीच्या वेगवेगळ्या अवस्थांमध्ये योग्य वेळी पाणी देणं अत्यावश्यक असतं. चला तर, गव्हाला पाणी देण्याची योग्य पद्धत आणि त्याच्या महत्त्वाच्या अवस्था जाणून घेऊया.
गहू पिकाच्या महत्त्वाच्या अवस्थांची ओळख | Wheat Irrigation
गहू पिकाची वाढ वेगवेगळ्या अवस्थांमध्ये होणारी आहे, आणि प्रत्येक अवस्थेतील पाणी आवश्यकताही वेगळी असते. गव्हाच्या पिकात काही संवेदनशील अवस्था असतात ज्या पाणी कमी पडल्यास उत्पादनावर मोठा परिणाम करू शकतात. त्या प्रमुख अवस्थांमध्ये पाणी दिल्यास उत्पादनात मोठ्या प्रमाणात सुधारणा होऊ शकते.
1. मुकुटमुळे फुटण्याची अवस्था (Crown Rooting Stage) पेरणी नंतर साधारणत: 18 ते 20 दिवसांच्या दरम्यान गहू पिकाची ही अवस्था येते. यावेळी पिकाच्या मुळांच्या वाढीसाठी पाणी अत्यंत महत्त्वाचं असतं. जर यावेळी गव्हाला पाणी मिळालं नाही तर मुळांची योग्य वाढ होणार नाही आणि उत्पादनावर प्रतिकूल परिणाम होईल.
2. अंडी धरण्याची अवस्था (Tillering Stage) साधारणत: पेरणी नंतर 45 ते 50 दिवसांनी ही अवस्था येते. या वेळेस गहू पिकाला पोषणद्रव्यांची आणि पाण्याची गरज जास्त असते. पाणी कमी पडल्यास गव्हाच्या दाण्यांची संख्या आणि आकारावर प्रतिकूल परिणाम होतो.
3. फुलोर अवस्था (Flowering Stage) पेरणी नंतर 60 ते 65 दिवसांनी ही अवस्था येते. यावेळी गव्हाला पाणी दिलं तर दाण्यांना योग्य आकार मिळतो. जर यावेळी पाणी न मिळालं तर उत्पादनात 50% पर्यंत घट होऊ शकते.
4. चीक अवस्था (Dough Stage) पेरणी नंतर 80 ते 85 दिवसांच्या दरम्यान गव्हाची ही अवस्था येते. यावेळी पाणी मिळणं अत्यावश्यक आहे. जर या अवस्थेतील पिकाला पाणी मिळालं नाही तर दाण्यांचा आकार आणि वजन चांगलं होऊ शकत नाही.
5. दाणे भरण्याची अवस्था (Grain Filling Stage) या अवस्थेत पाण्याचा योग्य पुरवठा महत्त्वपूर्ण आहे. पाणी कमी पडल्यास दाण्यांची भरती योग्यप्रकारे होत नाही आणि उत्पादनावर प्रतिकूल परिणाम होतो.
पाणी देण्याची योग्य पद्धत
गहू पिकाच्या योग्य वाढीसाठी आणि उच्च उत्पादनासाठी पाणी देण्याचं योग्य नियोजन करावं लागतं. साधारणपणे, गहू पिकाला दर 18 ते 21 दिवसांच्या अंतराने पाणी दिलं जातं. खालीलप्रमाणे पाणी देण्याचं नियोजन केलं जातं:
– एकच पाणी देणं: जर एकाच वेळी पाणी दिलं जात असेल, तर ते साधारणत: 40 ते 42 दिवसांच्या अंतराने दिलं जातं.
– दोन पाणी देणं: पहिलं पाणी 20 ते 22 दिवसांनी आणि दुसरं पाणी 60 ते 65 दिवसांनी दिलं जातं.
– तीन पाणी देणं: पहिलं पाणी 20 ते 22 दिवसांनी, दुसरं पाणी 40 ते 42 दिवसांनी आणि तिसरं पाणी 60 ते 65 दिवसांनी दिलं जातं.
ठिबक सिंचनाचं महत्त्व
पाणी व्यवस्थापनासाठी ठिबक सिंचन हा एक अत्यंत प्रभावी उपाय आहे. ठिबक सिंचनामुळे पाणी देण्याची अचूकता वाढते आणि पाण्याचा वाया जाणारा भाग कमी होतो. यामुळे गव्हाच्या पिकाला आवश्यक असलेला पाणी पुरवठा अधिक प्रभावी होतो. ठिबक सिंचनामुळे पाण्यात 40 ते 50% बचत होऊ शकते. यामुळे उत्पादनात वाढ होतो आणि पिकाचा विकास जास्त जोमदार होतो.
खतांचा वापर आणि पाणी व्यवस्थापन
ठिबक सिंचनामुळे फर्टिलायझर टॅंकरद्वारे खतांचा वापर देखील प्रभावी होऊ शकतो. यामुळे खतांच्या वापरामध्ये 25 ते 30% बचत करता येते. योग्य पाणी आणि खतांचा संतुलित पुरवठा गव्हाच्या पिकाच्या वृद्धीला मदत करतो आणि दाण्यांच्या गुणवत्तेत सुधारणा करतो.
निष्कर्ष
गहू पिकासाठी पाणी व्यवस्थापन अत्यंत महत्त्वाचं आहे. योग्य वेळी पाणी दिल्याने गव्हाच्या उत्पादनात वाढ होऊ शकते. पाण्याचा योग्य वापर आणि ठिबक सिंचनामुळे पाण्यात बचत होण्यासोबतच उत्पादनात वाढ होईल. म्हणूनच, गहू पिकाच्या पाणी व्यवस्थापनात योग्य नियोजन आणि तंत्रांचा वापर करणं आवश्यक आहे, ज्यामुळे अधिक उत्पादन आणि चांगली गुणवत्ता मिळवता येईल.
आपला बळीराजा : WhatsApp Group वर सामील होऊ शकतात.
